تاریخ: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۰ - ۱۵:۱۷

چمچمه گلین، آیین سنتی باران‌خواهی اقوام خراسان شمالی

آیین بومی و سنتی باران‌خواهی از جمله رسومی است که ریشه در فرهنگ و اعتقادات دینی مردم دارد و در خراسان شمالی نیز با عنوان چمچمه گلین در فهرست میراث ناملموس کشور نیز به ثبت ملی رسیده است.



به گزارش خبرگزاری فارس  به نقل از روابط عمومی میراث فرهنگی خراسان شمالی، هر بخش از ایران عزیز آداب‌ورسوم خاص خود را دارد، یکی از این آیین‌ها، آیین باران خواهی است، از مطالعه اساطیر، آیین‌ها، مناسک و رسوم مختلف مردم در سراسر جهان برمی‌آید که آب همواره به عنوان بن‌مایه آفرینش و بارور کننده و زاینده، مورد تقدیس و ستایش بوده است و همواره اقوام گوناگون برای آن سرشتی جادویی قائل بوده‌اند.

آیین باران خواهی در مواقع کاهش نزولات آسمانی مرسوم بوده است و از سوی مردمی انجام می‌شده که شغل بیشتر آن‌ها کشاورزی بوده و مابقی نیز برای قوت بخشیدن به برگزاری و یا همراه شدن با اجتماعات مردمی در این آیین حضور پیدا می‌کردند.

آش ویژه این آیین پس از جمع‌آوری نذورات به‌وسیله سرآشپز پخته می‌شود و زنان اطراف دیگ آش ایستاده و یک نفر شروع به خواندن دعای طلب باران می‌کند و بقیه دست‌ها را بالابرده و الهی آمین می‌گویند؛ پس از پخت آش و صرف کردن آن، مقداری از این آش به‌وسیله زنان جوان‌تر به در خانه‌های افرادی که در مراسم نبودند برده می‌شود.

چمچمه گلین، آیین سنتی باران‌خواهی اقوام خراسان شمالی

بیشتر مراسم‌های مربوط به تمنای باران رنگ و بوی مذهبی دارد و با راز و نیاز به پیشگاه خداوند برگزار می‌شود؛ چراکه مردم در این آیین‌ها، واسطه‌ای بین خود و خدا قرار می‌دهند تا از این طریق رحمت خداوند شامل حالشان شود.

این آیین‌ها در استان خراسان شمالی با خواندن اشعار و ترانه‌هایی به شکل دسته‌جمعی همراه است که زنان و بچه‌ها آن را اجرا می‌کنند و آیین چمچه گلین، چمچمه خاتون، باران لی، کوسه کوسه و کوسه گلین از جمله آداب‌ورسوم اقوام خراسان شمالی در خصوص باران خواهی محسوب می‌شود و در این منطقه کشاورزان هنگام خشک‌سالی که برای کشت دیم منتظر بارش بودند و برای مدتی باران نمی‌بارید، این مراسم را برگزار می‌کنند و بر این باورند که پس از انجام آن بارش به امر خدا رخ می‌دهد.

چمچمه گلین 

مردم خراسان شمالی پارچه‌ای، آدمک مانند درست کرده و به چوب بلندی نصب می‌کنند که آن را در آبادی‌های شهرستان شیروان کوسه گلین و در آبادی‌های شهرستان بجنورد چمچمه گلین و در برخی روستاها کوسه اونیم یا قرری ینگی می‌گویند.

چمچمه گلین، آیین سنتی باران‌خواهی اقوام خراسان شمالی

از آیین‌های بسیار رایج باران خواهی که مردان  و پسران برای طلب باران انجامد می‌دهند، آن است که عروسکی را با ظاهری مردانه می‌سازند، عروسک نماد باران است و در فصل بهار زمانی که زراعت دیم نیاز به آب دارد و باران نبارد، عده‌ای از جوانان چوبی را که دو یا سه متر طول دارد فراهم می‌کنند و پارچه‌ای به آن می‌بندند و این چوب و پارچه روی آن چولی قزک نام دارد؛ سپس این چولی قزک را در دست گرفته به کوچه‌ها می‌روند و  شعری را به‌طور دسته‌جمعی می‌خوانند.

در این اشعار، روزی افراد وابسته به باران رحمت خداوند است و به این طریق کودکان با خواندن این اشعار به در خانه‌ها می‌روند و صاحبان خانه‌ها به آن‌ها شیرینی و آجیل می‌دهند.

آیین مناطق ترک‌نشین

در روستاهای ترک‌نشین این منطقه در اواسط بهار یا پاییز که محصولات دیمی نیاز به آب‌دارند، دختر دَم بختی سوار الاغ شده، همراه با زنان روستا به در خانه‌ها رفته و با خواندن شعر باران، ذکر صلوات و گرفتن نذورات هر خانه و جمع‌آوری آنآش درست کرده و در بین همسایگان پخش می‌کنند.

یکی دیگر از آیین‌های باران خواهی، پختن آش یا حلیم و تقسیم آن میان اهالی یا مستمندان است که به‌صورت گروهی و با مقدمات و تشریفات خاصی انجام می‌شود.

در برخی نقاط دیگر خراسان برای انجام مراسم آش باران خواهی مردم هر محل برای پختن آش از تک‌تک خانه‌ها اقلام موردنیاز را جمع می‌کنند و با آن آشی به نام  یاغیش تورئنی می‌پزند. پس از پخت، برای تک‌تک خانه‌های محل کاسه آشی می‌فرستند.

در این مراسم زنان و کودکان از افرادی که شرکت کرده بودند می‌خواهند برای پخت آشی به‌منظور طلب باران کمک کنند که هرکدام از همسایه‌ها چیزی کمک می‌کنند و مقداری آب هم‌روی عروسک می‌پاشند و دعاها و اشعاری را زیر لب زمزمه می‌کنند، معمولاً بعدازاین مراسم مردم نماز باران را به‌صورت جماعت برگزار می‌کنند.

در روستای گریوان واقع در بخش مرکزی بجنورد مراسم باران خواهی در محل چشمه پرآبی به نام سرچشمه باش بولاق انجام می‌شود و آش یا نهار تدارک دیده رابین اهالی محل و در راه خدابین مستمندان و فقرا تقسیم  می‌کنند و معتقدند با تقسیم آش نذری درراه خدا باران می‌بارد.

برای انجام این رسم مردم هر محل برای پختن آش از تک‌تک خانه‌ها اقلام موردنیاز را جمع می‌کنند و با آن آشی به نام ترمانج می‌پزند. پس از پخت، ابتدا مقداری از آن را از ناودان خانه پایین می‌ریزند و از خدا طلب استعانت و یاری می‌کنند. سپس برای تک‌تک خانه‌های محل کاسه آشی می‌فرستند.

پخش نذری، خواندن نماز شکر و همچنین درخواست برای بارش باران با قرائت ادعیه نیز در این روز انجام می‌شود.

چمچمه گلین، آیین سنتی باران‌خواهی اقوام خراسان شمالی

برگزاری مراسم آیین باران خواهی به‌صورت دسته‌های در حال حرکت مردم طالب باران که عروسک را به مکانی خاص مشایعت می‌کنند، انجام می‌شود، این حرکت دسته‌جمعی یکی از مهم‌ترین عناصر آیین باران خواهی است که از جایی شروع و در نهایت در کنار رودخانه‌ها، چشمه‌ها و یا قنات‌ها به پایان می‌رسد تا برگزاری این آیین کامل شود.

این آیین در خراسان شمالی با شماره ۱۶۸۵ در ۲۸ آبان ماه سال ۹۷ به ثبت ملی رسیده است.

انتهای پیام/ج


منبع خبر «» است و خبرخوان عصر تو در قبال محتوای آن هیچ مسئولیتی ندارد. چنانچه محتوا را شایسته تذکر می‌دانید، خواهشمند است کد ( 37645 ) را همراه با ذکر موضوع به شماره  09194448235  پیامک بفرمایید.با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه خبرخوان عصر تو مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

نظرات و تجربیات شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظرتان را بیان کنید